Tư vấn: Nghén và những cách làm giảm triệu chứng nghén – TS.BS. Nguyễn Thị Thanh Hà

20 đã xem

Khách mờiTS. BS. Nguyễn Thị Thanh Hà – Giám đốc Y khoa bệnh viện phụ sản Mê Kông

Nghén là một việc không mấy dễ chịu thậm chí còn rất khó chịu và ảnh hưởng nhiều đến sức khỏe bà mẹ cũng như có thể ảnh hưởng đến thai nhi. Nhưng hầu như bà bầu nào cũng phải trải qua giai đoạn nghén này. Có thể mỗi người mỗi kiểu khác nhau, có những bà bầu đi qua giai đoạn nghén một cách tương đối yên ả nhưng cũng có người bước vào giai đoạn nghén rất khổ sở. Ngày hôm nay chúng ta không chỉ tìm hiểu về vấn đề nghén mà còn tìm hiểu một vấn đề quan trọng hơn là với tình trạng nghén như vậy thì chúng ta có cách nào làm giảm triệu chứng nghén hay không. Làm sao để các thai phụ bước vào thai kỳ an toàn và không có quá nhiều thử thách.

 

Tư vấn: Nghén và những cách làm giảm triệu chứng nghén - TS.BS. Nguyễn Thị Thanh Hà 1

 

Thưa Bs Thanh Hà, có thể nói trong quãng thời gian làm việc về sinh sản chắc chắn nghén là một trong những vấn đề mà bà bầu sẽ than thở nhiều nhất với các Bs của mình phải không thưa Bs?

Dạ đúng, nghén là một trong những trường hợp rất khó chịu, không chỉ khó chịu cho các bà bầu mà khó chịu cho cả các Bs nữa. Bởi vì vấn đề điều trị nó muôn hình vạn trạng tùy theo từng cá thể có những cách điều trị khác nhau và có những cái trường hợp mình không điều trị nhưng mình lại trở thành một nhà tâm lý liệu pháp.

Chúng ta biết  nghén là một triệu chứng xuất hiện trong giai đoạn đầu của thai kỳ khi mà nhau bắt đầu thành lập và các bạn biết là có khoảng từ 70-80% phụ nữ mang thai là bị triệu chứng này. Tuy nhiên nó có nhiều mức độ khác nhau. Có thể có người bị nhẹ nhẹ, có người bị vừa vừa, có người thì bị rất nặng. Với những triệu chứng đầu tiên là: buồn nôn, nôn ói, đầy bụng, khó tiêu mà đặc biệt là mệt. Tiếp theo họ có thể cảm thấy nhức đầu, có khi khó thở, ăn uống kém và người mỏi mệt mà đại khái là không ra là bệnh gì hết. Đó là những triệu chứng cơ bản của nghén, làm cho các bà bầu rất khó chịu, đặc biệt đối với những người có thai lần đầu tiên.

Mức độ nghén của mỗi người là khác nhau, nhưng có một mẫu số chung đó là khi gặp nghén sẽ ảnh hưởng đến sức khỏe của thai phụ, khi mà ăn không được lại còn bị nôn ói, mệt mỏi. Trong giai đoạn thai kỳ, sức khỏe của mẹ bị ảnh hưởng thì chắc chắn là cũng ảnh hưởng đến thai nhi. Như vậy, những ảnh hưởng của nghén đối với bà mẹ và thai nhi như thế nào thưa Bác sĩ?

Thực ra khi nói đến nghén thì biết ngay là nó ảnh hưởng đến sức khỏe rồi. Bởi vì tự nhiên ăn không được, ngủ không được, người cứ bực bội, gây gây. Đầu tiên chúng ta phải hiểu tại sao lại có nghén? Đó là do đáp ứng của cơ thể đối với sự thay đổi nội tiết trong thai kỳ. Khi thai bắt đầu làm tổ nghĩa là lúc trứng và tinh trùng kết hợp với nhau thành hợp tử, hợp tử vào tử cung làm tổ, nhau được hình thành thì nó tiết ra nội tiết tố của thai kỳ. Nội tiết tố tăng dần lên, cao nhất vào khoảng ngày thứ 70 rồi sau đó giảm từ từ đến 100 ngày. Khi được 100 ngày thì nội tiết tố giảm xuống mức thấp và duy trì đến ngày sinh. Nghén là một phản ứng của cơ thể đối với nội tiết tăng. Tùy theo độ nhạy cảm của mỗi người phụ nữ mà đáp ứng đối với nghén hoặc phản ứng đối với nghén khác nhau.

Thêm một lý do nữa gây khó chịu trong quá trình bắt đầu có thai và nghén đó là bánh nhau tiết ra nội tiết tố Progesterol làm cho cơ tử cung mềm để khi co bóp thì thai không bị đẩy ra. Đó là cách tự nhiên để giữ thai. Nhưng khi cơ tử cung mềm thì cơ ở những chỗ khác cũng mềm, giảm sự co của sợi cơ nên làm cho hơi ở trong ruột nhiều, nó ứ đọng và tùy thuộc vào từng cá thể mà nghén có thể xảy ra.

Nhưng có những trường hợp chỉ nghén nhẹ, khoảng -50-60% là nghén ở mức trung bình với biểu hiện: ăn kém, đầy bụng, khó tiêu, nôn ói bất chợt lúc nào nhưng sau đấy ngoài giờ nghén ra thì có thể ăn lại được. Thời điểm thường thấy khó chịu nhất là lúc ngủ dậy và khoảng 4-5 giờ chiều, đây là hai thời điểm mà nội tiết tăng. Tỷ lệ nghén nặng khoảng từ 1-3%, những người này nghén một cách khủng khiếp, đưa cái gì vào người là ói ra hoặc có khi nhìn người ta ăn thôi mà mình cũng ói dẫn đến bị mất nước và quan trọng là mất chất điện giải. Không ăn được gì đã không có sức khỏe để tồn tại rồi, giờ lại còn mất chất điện giải khiến người nhũn ra không muốn làm cái gì.

Và có những bà bầu bị nghén nặng có khi nằm một chỗ phải truyền dịch, truyền điện giải, truyền các chất đạm vào. Trường hợp rối loạn điện giải nặng có thể ảnh hưởng đến cả tim mạch. Những trường hợp hay nghén nhiều như: bánh nhau lớn, song thai, đa thai hoặc những trường hợp bị phù nhau thai, thai dị tật. Nhưng các bạn cũng yên tâm, sau khoảng 100 ngày tức khoảng tuần thứ 14 thì nội tiết bắt đầu trở về bình thường, các bạn sẽ bớt nghén bắt đầu ăn uống trở lại được.

Trong 3 tháng đầu em bé mới bắt đầu tạo hình nên cần chất gì thì thai nhi sẽ lấy từ mẹ. Ví dụ calci thì lấy từ xương, răng của mẹ; các chất dinh dưỡng lấy từ trong máu, trong cơ của mẹ. Sau đó qua giai đoạn nghén mẹ sẽ ăn để bù lại. Trong cuộc đời hành nghề của tôi có gặp khoảng 5 trường hợp nghén nặng đến nỗi phải chấm dứt thai kỳ. Không phải là chúng tôi ra chỉ định chấm dứt thai kỳ chính bản thân người mẹ đấy không thể chịu đựng hơn được nữa mặc dù rất mong có con. Như vậy, nghén có 3 dạng: nhẹ, trung bình và nặng; thì nghén nặng là đáng sợ nhất còn nghén trung bình thì từ từ trước sau rồi sẽ phục hồi và chúng ta có thể ăn bù được.

Nghén có rất nhiều biểu hiện như Bs nói như là nôn ói, sợ mùi thức ăn, không ăn được, vào buổi sáng buổi tối, cảm thấy người rất khó chịu. Như vậy thì giai đoạn này chắc chắc là mình phải quan tâm đến vấn đề dinh dưỡng rồi. Nhưng mà dinh dưỡng đối với một ca nghén thì cần phải như thế nào thưa Bs?

Điều đầu tiên tôi vẫn khuyên các bạn là về mặt tâm lý mình phải cố gắng ổn định nhanh, đừng quá lo lắng bởi vì thần kinh của bà mẹ mang thai không ổn định thì có thể ảnh hưởng đến sự phát triển thần kinh của trẻ nên mình cứ bình tĩnh qua khoảng 100 ngày thì chúng ta sẽ ăn uống bù lại còn giai đoạn trước thì em bé tự lấy phần của mình. Trong giai đoạn này mình ăn theo sở thích, nghĩa là bà bầu thèm món gì thì ăn món đấy, chia nhiều bữa ra đặc biệt là mình không ép buộc. Bởi vì ép buộc có thể khiến ăn vào là ói ra, hơn nữa lại bị vấn đề áp lực tâm lý.

Nên chọn những loại thức ăn đơn giản, dễ tiêu như ăn cháo chẳng hạn, đặc biệt là các đồ ăn để lạnh lạnh như chè, sữa. Nếu không quen uống sữa từ hồi mang thai, thì uống ít một thôi để kích thích ruột tạo men tiêu sữa rồi mới tăng từ từ. Và chúng ta nên ăn một số loại thức ăn mà nó có khả năng hút dịch như: bánh mỳ, bánh quy. Khi tinh bột vào sẽ trung hòa bớt dịch đi. Chúng ta nhớ là không nên ăn những thức ăn có hương vị quá mạnh như là hành phi, tỏi phi, mắm, cá, đồ chiên xào, café… Dễ gây kích thích làm tăng cảm giác nghén.

Vi vậy bạn nhớ chọn những loại thức ăn đơn giản, chia làm nhiều bữa nhỏ, khẩu phần ăn không nên quá nhiều, không nên quá no. Nên chuẩn bị thêm một số đồ ăn vặt như: kẹo, bánh quy hoặc là những viên ngậm… vừa giúp đưa một lượng đường vô cơ thể để giảm hạ đường huyết đồng thời tạo cảm giác mình nuốt xuống nó không bị trào dịch ra.

Khi bị nghén thì hầu như không ăn được gì, không ăn được như vậy thì chúng ta phải làm sao? Có cần phải bổ sung gì cho bà bầu trong giai đoạn mà rất cần thiết về mặt dinh dưỡng nhưng mà lại không ăn được như vậy hay không? Thưa Bs?

Thực ra, cách nào để giảm triệu chứng nghén và chọn phương pháp dinh dưỡng nào cho phù hợp là hai sách lược mà chúng ta phải chọn. Trước tiên là phải giảm triệu chứng trước rồi sau đó mình chọn phương pháp dinh dưỡng. Để giảm triệu chứng nghén thì bên Đông y có cách bấm huyệt cổ tay giúp giảm được triệu chứng ói mửa, đỡ mệt. Hoặc bạn có thể ngậm gừng hoặc chanh. Trong quá trình nghén chúng ta ngậm gừng và chanh là một trong những yếu tố có thể giải quyết được vấn đề buồn nôn nhưng các bạn nhớ phải dung gừng tươi không nên chọn gừng héo vì trong gừng héo có những chất không tốt. Vấn đề vệ sinh răng miệng cũng giống như con dao 2 lưỡi nếu mình đánh răng buổi sáng có khi lại mắc ói nhưng nếu mình không đảm bảo vệ sinh răng miệng tốt thì lại là một trong những nguyên nhân để dễ gây ói. Do đó nếu các bạn không thể đánh răng được thì các bạn có thể dùng khăn mềm, miếng gạc mềm để các bạn chùi, chà răng buổi sáng rồi súc miệng bằng các dung dịch sát trùng mà nếu không được thì có thể dùng nước muối. Phải đảm bảo vệ sinh răng miệng tốt. Tránh những mùi nồng như xà bông nước hoa, nước xịt phòng, tẩy rửa… Phòng ở hoặc phòng làm việc phải thoáng mát, tránh ngột ngạt. Nếu ở phòng kín, thiếu oxi một chút thì sẽ cảm thấy mệt mỏi và rất dễ buồn nôn.

Nếu như cảm thấy mệt thì mình phải làm sao? Các bạn sẽ tập hít thở, hít thở đúng cách cũng là một biện pháp để giải phóng vấn đề khó chịu do nghén. Chúng ta hít thật sâu bằng mũi rồi để hơi đó trong ngực vài giây rồi sau đó chúng ta thở nhẹ ra bằng miệng, làm vài lần như thế thì sẽ đỡ mệt. Trong quá trình làm việc lâu lâu các bạn nên đi lại vòng vòng một chút, đi ra ngoài một chút cho thoáng và điều quan trọng là phải tạo tâm lý thoải mái, tránh buồn phiền, giảm bớt stress. Các bạn cũng có thể giải quyết bằng thuốc, Magnesi B6 và kẽm là hai loại thuốc có thể dùng giúp cho các bạn hết ói. Ngoài ra các bạn có thể dùng một số thuốc chống ói trong thai kỳ, nhưng chỉ dùng khi có chỉ định của bác sĩ mà thôi.

Nếu khó ăn uống thì các bạn nên dùng các loại dễ hấp thu, dễ đưa vào trong cơ thể đó là dạng dịch ví dụ như súp, sữa để lạnh, chè. Còn nếu những trường hợp mệt quá không thể ăn được, ói mửa nhiều quá thì bạn cần vào bệnh viện. Thứ nhất chúng tôi sẽ điều trị bằng thuốc chống ói để điều trị triệu chứng, thứ hai là chúng tôi sẽ cho truyền dịch để điều chỉnh lại các điện giải, thứ ba là có thể nuôi ăn: truyền đạm, truyền Lipid qua đường tĩnh mạch cho qua giai đoạn đầu của nghén rồi sau đó khi các bạn có thể tự ăn được thì chúng ta sẽ ăn bổ sung về sau.

Chúng ta biết là bà bầu trong giai đoạn mang thai thì rất cần dinh dưỡng, đặc biệt là trong giai đoạn nghén, không ăn được, sức khỏe cũng bị ảnh hưởng, kèm theo rất nhiều các triệu chứng khác. Như vậy thì trong giai đoạn này chúng ta có thể bổ sung gì ngoài thức ăn cho các bà bầu mà đang trong giai đoạn nghén này không?

Chúng ta có thể hỗ trợ bằng thuốc để cung cấp một số khoáng chất, vitamin cần thiết giúp cho các bạn ổn định sức khỏe và để em bé phát triển về hệ thần kinh, thị giác, phát triển hình thành các cơ quan lục phủ ngũ tạng… Các bạn có thể uống được các thuốc đa sinh tố như Procare chẳng hạn, một ngày chỉ cần uống 1 viên. Thuốc này vừa cung cấp cho em bé những thành phần để phát triển đồng thời lại giảm nghén cho mẹ.

Với phần trao đổi của TS-Bs Thanh Hà hy vọng giúp cho chúng ta không chỉ hiểu về  nghén một cách khoa học mà qua đó thì chúng ta còn có thêm động lực để có thể vượt qua giai đoạn nghén dễ dàng hơn. Và rất cám ơn TS-Bs Nguyễn Thị Thanh Hà đã tham gia cùng với chương trình ngày hôm nay

Có thể bạn quan tâm: