Tư vấn: Dinh dưỡng cho bà bầu những ngày Tết – TS.BS Nguyễn Thị Thanh Hà

73 đã xem

Tết đã đến trước thềm nhà mỗi gia đình. Mọi người đang khẩn trương để chuẩn bị các khâu cuối cùng cho một cái Tết sum vầy và đầm ấm theo phong tục cổ truyền của người Việt Nam. Thời gian này, vấn đề đặt ra là dinh dưỡng cho các bà bầu trong những ngày Tết ra sao là để tài hữu ích không chỉ cho thai phụ mà cho cả gia đình.

Tư vấn: Dinh dưỡng cho bà bầu những ngày Tết - TS.BS Nguyễn Thị Thanh Hà 1

TS.BS. Nguyễn Thị Thanh Hà – Giám đốc Y khoa bệnh viện phụ sản Mê Kông

Tết thường rất bận rộn, chuyện sinh hoạt ăn uống thay đổi rất nhiều. Đặc biệt theo truyền thống ăn Tết của người VN, có rất nhiều món như dưa hành, bánh mứt, và cả nước uống có ga nữa. Có quá nhiều cám dỗ như vậy thì bà bầu trong giai đoạn này có thể thoải mái ăn uống hay cần phải hạn chế gì thưa bác sĩ?

Thưa các bạn, Tết cổ truyền của chúng ta khác với các ngảy thường rất nhiều. Chúng ta có nhiều thời gian và hầu như các gia đình đều để thức ăn đến ngày Tết để cả gia đình quây quần lại với nhau. Và bà bầu cũng được tham gia đầy đủ. Tuy nhiên các bạn cần phải chú ý đó là: dinh dưỡng trong thai kỳ cần được đảm bảo cung cấp đủ, làm sao để bổ sung đủ năng lượng cho bé và cần đảm bảo độ an toàn. Chúng ta thấy ngoài vấn đề ăn và bổ sung chất đạm- đường-béo cùng các vitamin và khoáng chất, thì chúng ta phải chú ý tới các thức ăn ngày tết. Một số món ăn truyền thống có thể ảnh hưởng tới sức khỏe của mẹ và của thai nhi, do đó chúng ta cần chú ý tránh để không ảnh hưởng gì tới sức khỏe của mẹ và em bé.

Thưa bác sĩ, trong những ngày Tết có sự thay đổi rất nhiều về giờ giấc, ăn uống sinh hoạt. Như vậy thì có cần một chế độ gì đó đặc biệt với bà bầu hay không? Ví dụ như ăn nhiều hơn, hay ăn chế độ dinh dưỡng cần phải như thế nào, bác sĩ có thể hướng dẫn thêm cho khán giả được rõ không ạ?

Tùy theo từng giai đoạn thai kỳ, 3 tháng đầu có thể ảnh hưởng bởi nghén nên khi gặp các món ăn, các mùi sốc có thể làm cho các bạn khó chịu, mắc ói, buồn nôn,… 3 tháng cuối thì lúc ấy bụng đã to, nếu chúng ta ăn nhiều có thể khiến các bạn khó chịu, mệt, khó thở. Có một số khuyến cáo trong chế độ ăn uống của bà bầu: nên ăn đồ ăn được nấu từ trong gia đình. Vì chúng ta biết là đồ tự nấu nướng sẽ đảm bảo chín, nóng, đảm bảo là thực phẩm sạch. Nếu chúng ta ăn ở quán thì các bạn đã đọc sách báo các bạn biết rằng cái gì cũng có hóa chất, mà thai nhi lại rất nhạy cảm với các hóa chất độc hại ấy như: Phở có formon, măng có chất độc, thịt ủ chất… Ngay bản thân tôi, mặc dù ko có bầu nhưng khi mua 1 món gì đó tôi cũng phân vân rất nhiều. Vì vậy, bà bầu cố gắng nấu ăn ở nhà để đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm tốt nhất có thể. Nếu ăn ngoài đường thì thường không đảm bảo, trong khi sức đề kháng của bà mẹ mang thai giảm so với bình thường nên rất dễ bị nhiễm trùng, đặc biệt là nhiễm trùng đường tiêu hóa.

Để bụng không óc ách mệt mỏi trong dịp Tết thì bạn nên chia bữa ăn ra nhiều lần, không ăn quá lo cho 1 bữa, đặc biệt là không tiếc rẻ mà ăn đồ nấu đi nấu lại nhiều lần. Đồ ăn trong tủ lạnh nếu chúng ta để quá nhiều đồ mà không đúng thì sẽ không đảm bảo. Đồ ăn có thể hư, ăn vào gây nhiễm trùng đường tiêu hóa, tiêu chảy, ngô độc rất nguy hiểm. Ngoài thức ăn hàng ngày, trong dịp Tết bạn vẫn phải lưu ý bổ sung các thuốc trong thai kỳ như Canxi, đa sinh tố vì em bé của chúng ta hàng ngày vẫn cần chất đó.

Điều quan trọng là trong dip Tết cổ truyền có nhiều các món ăn rất bắt mắt và ngon, nếu không ăn thì rất tiếc. Tuy nhiên, có 1 số thức ăn các bạn nên chú ý và nên tránh như: đu đủ xanh, đu đủ xanh bạn có thể sử dụng để làm nước mắm ngâm chua, làm gỏi, hầm,…trong đu đủ có 2 chất chúng ta nên biết là oxytocin và prostaglandin. 2 chất này tác động vào tử cung làm tử cung co bóp. Thai đang nằm trong tử cung, chưa đến ngày sinh mà tự nhiên tử cung co bóp  thì có thể nguy hiểm, có thể có cơn gò gây động thai, sảy thai, sinh non,… nên các bạn cần chú ý không ăn, đặc biệt trong 3 tháng đầu thai kỳ.

Đồ cuốn có món khóm, thơm, dứa có promelanin. Đây là chất có tác dụng làm mềm cổ tử cung, trong khi thai kỳ thì muốn cổ tử cung cứng chắc lại để giữ em bé cho đến 9 tháng 10 ngày, chất này cũng làm cơ tử cung co bóp. Tử cung co bóp, cổ tử cung mở ra sẽ làm nguy cơ sinh sớm, sinh non. Các loại cá ướp lạnh, để trong tủ lạnh, cho dủ rất quý như cá mập, cá kiếm các bạn cũng không nên ăn. Vì người ta thường dùng hóa chất là thủy ngân để cá tươi ngon. Nếu hàm lượng thủy ngân ở trong cơ thể nhiều có thể gây ngộ độc cho em bé, đặc biệt là ngộ độc hệ thần kinh. Các món gỏi, nộm, rau mầm, khoai tây có mầm, trong thành phần có độc tố Solamin, gây độc cho thai nhi. Do đó rau mầm bà bầu ko nên ăn. Một món mà ngày tết chúng ta hay ăn là món măng. Trong măng có chất cyanid, khi chất này gặp men tiêu hóa ở ruột thì sẽ tạo thành chất sẽ gây độc cho cả mẹ và con đặc biệt là cho hệ thần kinh. Do đó cần hạn chế tối đa ăn măng.

Tư vấn: Dinh dưỡng cho bà bầu những ngày Tết - TS.BS Nguyễn Thị Thanh Hà 2

 

Có 1 số trường hợp có bầu ngậm gừng cho nó ấm cổ, giảm buồn nôn. Gừng có thể là chất tốt, nhưng nếu gừng héo thì không sử dụng, đặc biệt là chỗ 2 cái đầu cắt rúm lại đó sẽ tiết ra 1 chất là citimol và chất này làm ảnh hưởng tới tế bào gan không những của mẹ mà của cả em bé. Ảnh hưởng tới tế bào gan của mẹ khiến mẹ đầy bụng, khó tiêu, cảm giác óc ách. Vấn đề nữa là phụ nữ có thai hay ăn vặt như khoai lang, khoai mì. Coi chừng vỏ khoai mì có chất tương tự chất ở trong măng gây độc không tốt cho thai

Bà bầu được khuyến cáo không ăn đồ tái, sống vì nó có thể chứa ký sinh trùng, vi trùng. Sức đề kháng không tốt sẽ bị rối loạn tiêu hóa, nhiễm trùng đường tiêu hóa, ói mửa, năng hơn là có thể nhiễm độc, khi đã nhiễm trùng nhiễm độc thì nó ảnh hưởng cả sức khỏe của mẹ và của con. Không uống rượu bia và đồ có ga. Nhiều khi cứ nghĩ rằng coca uống cho dễ tiêu, nhưng đồ uống có ga có thể gây tổn thương hệ thần kinh của thai nhi, bạn cần hạn chế. Rượu, bia thì tránh xa càng tốt. Nói chung là không nên dùng các chất kích thích vì có thể gây ảnh hưởng tới hệ thần kinh của trẻ, thai càng nhỏ thì mức độ ảnh hưởng càng nhiều.

Cà phê có cafein có thể ảnh hưởng tới hệ thần kinh của trẻ. Ăn các đồ ăn quá mặn có thể làm tăng huyết áp. Huyết áp tăng lên, thành mạch sẽ co lại, máu cung cấp cho em bé sẽ giảm đi. Còn khi huyết áp tăng lên trong thai kỳ + phù + nước tiểu có đạm thì trở thành bệnh lý tiền sản giật. Tiền sản giật là 1 trong 5 tai biến sản khoa, có thể gây nguy hiểm tới tính mạng cả mẹ và con. Do đó các bạn nhớ là không ăn quá mặn.

Một số trường hợp các bạn bảo rằng thai lớn rồi, em thèm nước dừa, uống nước dừa có được ko? Uống nước dừa không phải chống chỉ định nhưng các bạn nhớ rằng trong nước dừa có 2% chất béo, do đó khi  uống vào có cảm giác khó tiêu, ách bụng, nhất là khi thai đã lớn, thì cảm giác ậm ạch khó chịu, đầy hơi càng nhiều hơn. Bên cạnh đó chú ý rằng sữa đậu nành có nội tiết tố Phytoestrogen có thể gây gò tử cung, bạn không nên uống quá 300ml/ngày.

Trái cây: không ăn nhãn gây nóng, táo bón, nổi mụn. Táo mèo có chứa chất gây cơn gò tử cung dẫn tới sảy thai không nên ăn. Ở dân tộc miền núi, nếu muốn bỏ thai, người ta giã nước táo mèo ra uống là có thể xảy thai.

Các thực phẩm nêu trên 14-15 món có thể làm hạn chế khẩu phần ăn của các bạn, tuy nhiên các bạn nên chú ý tránh để an toàn cho cả mẹ và con. Chúng ta có thể ăn các món khác và nên chia nhỏ thức ăn làm nhiều bữa.

Câu hỏi thính giả:

Em 26 tuổi đã có 1 bé 16 tháng. Nay em có thai được 5 tuần và vẫn cho bé bú, như vậy có ảnh hưởng gì không và dinh dưỡng cần như thế nào?

Mỗi một phản xạ bú của em bé sẽ kích thích cơ thể người mẹ tiết ra chất Oxytocin, chất này gây co bóp cơ tử cung, có thể dẫn tới sảy thai. Do đó nếu mẹ đang cho bé bú mà biết mình có bầu thì các bạn nên cai sữa và chuyển em bé sang dùng sữa ngoài. Bú mẹ là một trong những yếu tố làm gò tử cung gây sảy thai.

Người ta khuyên là khoảng cách giữa hai lần mang thai nên từ 4-5 năm để cơ thể có đủ thời gian để bù lại những gì đã mất trong thai kỳ trước vì đã chyển qua con: canxi, máu, chất dinh dưỡng,… Khi cơ thể chưa phục hồi tốt mà lại có bầu tiếp thì lần thai sau người mẹ đã mất đi một số chất rồi nên dễ gây mệt mỏi, yếu. Em bé sau có thể thiếu chất hơn em bé đầu. Do đó chế độ ăn của bạn sẽ phải ưu tiên hơn. Thành phần đạm, đường, béo, Vitamin và khoáng chất chúng ta ăn từ thức ăn thì không đủ đươc mà phải uống bù từ thuốc bổ. Thêm vào đó, để phát triển trí não của bé thứ 2 thật tốt nên ưu tiên viên tổng hợp có thêm Omega 3, DHA. Đây là 1 chất chống oxy hóa hỗ trợ rất tốt cho sự phát triển não bộ của trẻ cũng như 1 số cơ quan trong cơ thể. Do đó bạn cần ưu tiên bổ sung hơn lần trước bạn nhé!

Em có bé thứ 2 được 24 tuần, bé đầu sinh mổ do xương chậu hẹp. Bé thứ 2 em thấy chân bị phù, mỗi lần phù em ngâm nước muối gừng vài hôm thì hết, tối ngủ gác chân lên cao vài hôm hết nhưng cứ bị tái đi tái lại liên tục. Em bị bệnh lý dỉ ối ở tuần 20 phải nhập viện theo dõi, bác sĩ cho điều trị bằng kháng sinh hết nhưng tình trạng vẫn như vậy. Bác sĩ cho hỏi, em cần ăn uống gì, làm gì để giảm bớt tình trạng này? Nguy cơ phù có cảnh báo tiền sản giật ko? HA của em 110/60.

Huyết áp 110/60 là rất tốt, với chỉ số huyết áp như vậy bạn không sợ tiền sản giật.

Phụ nữ khi mang thai nội tiết tăng lên nhiều khiến cơ thể giữ nước. Giữ nước không chỉ ở chân mà còn ở khắp cơ quan trong cơ thể. Bạn có thể thấy mặt nặng, tay mang nhẫn chặt, ngồi lâu, đứng lâu gây phù. Phù này sẽ là bệnh khi kèm với huyết áp cao mà thôi. Tiền sản giật là phải có huyết áp cao, phù là yếu tố hỗ trợ chứ không phải là yếu tố chính để chuẩn đoán. Nếu phù mà nằm gác chân lên gối, ngâm với nước muối gừng hết thì không gọi là phù bệnh lý mà là phù tư thế. Do tử cung chèn, do công việc đứng hoặc ngồi nhiều.

Xem thêm : Tiền sản giật khi mang thai

Để giảm bớt, nếu đi làm mà công việc là ngồi hay đứng nhiều thì 1-2 tiếng bạn nên nằm nghỉ 1 chút, hoặc ngồi  nhưng gác chân lên ghế cao bằng mông thì sẽ bớt phù. Chúng ta có thể uống 1 số nước uống để giảm bớt phù đồng thời lọc bớt 1 số chất trong cơ thể. Có thể dùng trà lọc actiso pha với nước nhưng chỉ nên uống từ 7,8 h sáng tới 5 giờ chiều thôi. Trà gây lợi tiểu nhẹ, giúp đẩy bớt nước dư sẽ giảm phù.

Rỉ ối là một nguy hiểm trong sản khoa, có thể làm chúng ta chấm rứt thai kỳ mặ dù tuổi thai nhỏ. May có 1 số trường hợp rỉ ối có thể tự khỏi. Màng ối có 2 màng, thủng cả 2 màng là bắt buộc phải lấy thai ra. Rỉ ối là thủng 1 màng thôi, khi 2 màng trượt dính vào nhau lại có thể tự lành như bình thường được và cần dùng kháng sinh để chống nhiễm trùng. Em là trường hợp may mắn rỉ ối đã khỏi được, do đó em nên cố gắng dưỡng thai, nhưng như vậy nghĩa là màng ối của em đàn hồi không tốt, có thể bở, bị rỉ, bị lỗ rò. Do đó công việc em làm cần nhẹ nhàng, hạn chế đi xa, hạn chế làm nặng, không bê vác, không khiêng, không ôm vật nặng lên.

Thưa bác sĩ bổ sung thêm vitamin và khoáng chất vào thời điểm nào tốt nhất?

Hiện nay trình độ dân trí tốt hơn rất nhiều nên hầu hết các bạn đều quan tâm là cần chuẩn bị làm sao để thai kỳ tốt nhất. Phụ nữ hiện nay thường lớn tuổi mới lập gia đình, chính vì vậy mà lớn tuổi mới sinh con. Khi lớn tuổi, những chất oxy hóa trong cơ thể cao lên, khả năng có bầu kém. Và lúc có thai, thai bám dính không tốt dễ dẫn đến sảy thai, sinh non, tỷ lệ dị tật tăng lên khoảng 25 lần so với người mang thai dưới 35 tuổi. Để hạn chế được những nguy hiểm vừa nêu ở trên bạn có thể bổ sung các vitamin và khoáng chất từ thuốc bổ. 1 trong những thành phần các bạn cần chú ý là Omega 3, DHA. Đây là 1 acid béo không no rất cần thiết, là thành phần quan trọng nhất của não bộ của trẻ, chiếm 97% acid béo ko no của não, 93% acid béo ko no của võng mạc. Như vậy não và võng mạc rất cần DHA. Ngoài ra nó là thành phần có thể giúp cho thai bám dính tốt vào tử cung và mang lợi ích cho bé là phát triển các giác quan, nhận thức của trẻ tốt, chuẩn bị cho thai kỳ khỏe mạnh và ra đời những em bé thông minh.

Xem thêm: Bổ sung DHA như thế nào để sinh con thông minh và khỏe mạnh

Cảm ơn TS. BS Ng Thị Thanh Hà – Giám đốc Y khoa bệnh viện phụ sản Mê Kông đã tham gia chương trình ngày hôm nay và đưa đến những thông tin hay, những lời khuyên rất hữu ích cho các thính giả của chương trình.